7 maart 2020: Gerechtigheid – in de leer bij Amos

Toelichting ds. Eefje van der Linden, Vormingsverantwoordelijke VPKB

 

Beste mensen van de Vleugel,

Een uitdagende titel heeft u gekozen: “gerechtigheid: in de leer bij Amos”… weet u het zeker, vroeg ik me af toen ik deze overdenking voorbereidde? In de leer gaan betekent in geloofgemeenschappen meestal een aangename avond of dag waarin we op ons gemak een Bijbeltekst ter hand nemen. Behalve dat de Bijbelteksten in het boekje Amos je bij de keel grijpen, lijkt ook Amos zelf niet veel tijd te willen uittrekken om het met geduld en pastorale aandacht uit te leggen. Amos heeft geen tijd, geen geduld, en wijst hij de weg, door de keuzes scherp te stellen…. en duidelijk te maken dat sommige wegen naar de afgrond leiden…

“Als je je huiswerk gemaakt hebt, zal je beseffen dat we een nieuwe politiek nodig hebben, een nieuwe economie. We hebben een hele nieuwe manier van denken nodig. Het politieke systeem dat jullie gecreëerd hebben, is gebaseerd op competitie, concurrentie. Jullie bedriegen als jullie de kans hebben, om te kunnen winnen, macht te krijgen. Dat moet stoppen.We moeten binnen de grenzen van onze planeet leven. We moeten de lucht, de oceanen, de bodem, de bossen beschermen. Naïef? Als je je huiswerk gemaakt hebt, weet je dat er geen andere keuze is. De strijd tegen klimaatverandering moet àl onze aandacht vragen.” “Als er nu niets gedaan wordt, zijn al onze verwezenlijkingen en vooruitgang voor niks geweest. Al wat rest, is de grootste mislukking uit de geschiedenis, en jullie die de mogelijkheden hadden, zullen herinnerd worden als de grootste schurken aller tijden omdat ze ervoor kozen om niet te luisteren en om niets te doen.”

U herkende waarschijnlijk de woorden van Greta Thunberg de klimaatactiviste uit Zweden. In mijn ogen onze eigentijdse profetische stem, haar doordringende blik en haar donderpreken. Ook zij heeft geen tijd en haar boodschap is duidelijk net als die van Amos. En ook zij vraagt onze reactie, ook zij ziet mens en aarde lijden: de kleine mens, de mensen aan de onderkant het eers. Net als Amos in zijn tijd spreekt ook zij de verantwoordelijken aan, en klaagt de decadente houding aan vooral van hen die van de klimaat opwarming niets merken en zich enkel zorgen maken of er nog genoeg sneeuw zal liggen in hun favoriete ski oord. Maar ze spreekt ook mij aan, in mijn handel en wandel en vandaag zou ik zeggen, ga in de leer bij Greta, kom op straat of als je bepaalde positie heb, gebruik deze dan.

En hoewel de boodschap van Amos en Greta heel realistisch klinkt, wie kan er nu op tegen zijn om te werken aan een schone en leefbare aarde. En wie kan er nu op tegen zijn om armoede de wereld uit te helpen? Krijgen beiden veel tegenwind in hun oproep om verbondenheid en solidariteit. De wereld lijkt liever de chaos en wanorde te omarmen. Amos leefde in de tijd van de 8e eeuw en Jerobeam II een tijd van relatieve vrede en welvaart; Greta ten tijde van Trump, een tijd van relatieve en welvaart en vrede… En dus denken wij net als de tijdgenoten van Amos. Het zal het allemaal wel meevallen. God zal zijn volk beschermen, de mens zal wel een oplossing vinden…
Relatieve rust en vrede moeten we wel zeggen. In de tijd van Amos, verarmde het koningschap de bevolking, leningen konden niet worden terugbetaald, mensen werden tot slaaf gemaakt en in onze tijd zagen we bosbranden, vluchtelingen aan de poort van Europa moe van het wachten. En boze bevolkingsgroepen in opstand komen tegen mensen die nog zwakker staan… Als het klimaat en de oorlog in Syrie evenveel aandacht zou krijgen als het coronavirus door ons op de hoogte te houden van het aantal doden dat per dag valt en door een continue analyse of de regeringsleiders wel genoeg zouden doen, dan zou er misschien wel echt iets in beweging komen.

Het is godgeklaagd…. en tegelijkertijd hebben u en ik het gevoel weinig te kunnen doen. En komen we samen om te bidden en te zingen… we willen onze onmacht uitzingen, de nood van de wereld aanklagen en dan klinkt deze tekst: “Ik haat, Ik veracht jullie feesten, ja, jullie vieringen kan Ik niet luchten…. Doe van mij weg dat getier van jullie liederen en laat ik jullie harpgetokkel niet meer horen” Uitermate kritisch klinkt dat ten aanzien van de religie ten aanzien van de cultus en godsdienst. Hoe moeten we dit verstaan?

Ik denk dat Amos niet de bedoeling had om de cultus af te schaffen, wel wilde hij er zorg voordragen dat de eredienst niet tussen God en de mensen in kwam te staan. De godsdienst mag niet zelf een blokkade worden in de relatie met God, de levende, de bevrijdende. Liturgie moet bij de tijd blijven, ze moet verbonden worden met hier en nu. De verhalen zijn niet iets van ooit eens, en we mogen ons niet loszingen van het heden. Het gaat Amos ook niet om het schone en het perfecte of God enkel daarin te vinden zou zijn, want dan ben je meer met jezelf bezig dan met wat God wil en dat is recht en rechtvaardigheid. De vieringen moeten gerechtigheid voortbrengen, moeten mensen in beweging zetten, voeden om het goede te doen.

De geloofsgemeenschap zal ten dienste staan van de wereld, van de mensen aan de rafelrand, van mensen in nood, ten dienste ook van de aarde die haar is toevertrouwd.
En tenminste zullen we op zijn minst moeten proberen dit alles keer op keer in herinnering te roepen, zodat de mensen op hun eigen plaats hier iets mee kunnen.

Wel roept dat een spannende vraag op, vind ik. Hoe geef je vorm aan een eredienst zodat mensen de bevrijdende daden van God kunnen gedenken.. en hieruit kunnen leven en gerechtigheid kunnen doen? Hoe houden we in de diensten de weg naar God en zijn droom naar de Nieuwe Wereld open en proberen we die concreet te maken?
Volgens Amos gaat het daarbij om richting te kiezen, keuzes te maken, telkens opnieuw.
En is het een kwestie van zoeken. Vier keer worden we in hoofdstuk 5 aangemaand te zoeken:
Zoek Mij en leef

Zoek niet Betel – huis van God

Zoek de Heer dat je zal leven

Zoek het goede niet het kwade


Geen pasklare antwoorden dus maar een hartstochtelijke zoektocht naar die bevrijdende God, naar het goede, naar een plaats, een makom waar God zich kan laten vinden. Maken we in de vieringen plaats voor die zoektocht? Kunnen de vragen waar mensen mee worstelen naar voren gebracht worden: hun worsteling met de tekst maar ook met het leven, en zorgen voor de toekomst. Is er ruimte om samen te zoeken, om het concreet te maken of liggen de antwoorden al klaar? En met wie gaan wie de zoektocht doen? Enkel met de eigen mensen of ook met hen die we niet kennen maar ook op zoek zijn naar gerechtigheid? En waar? Enkel in deze veilige besloten ruimte of gaan ook buiten de veiligheid van deze kring? Zoeken we samen met buurtbewoners of andere groepen? En brengen we dan onze pogingen tot recht en gerechtigheid, ons kleine successen en ons falen weer terug naar binnen?

Als voorbeeld, als u mij toestaat, uit mijn eigen ervaring. Gisteren kwam er een oproep in Gent om samen te komen en om na te denken hoe we actie konden voeren om druk te zetten om een humaan beleid te voeren als het gaat om de vluchtelingen in Griekenland. We waren misschien met een kleine honderd mensen en zaten buiten in vijf kleine cirkels en een bladpapier om te brainstormen. En ook wij begonnen met het machteloos gevoel van wat kunnen we doen maar langzamerhand kwamen de ideeën los. Er kwamen voorbeelden va wat we als individu kunnen doen maar ook hoe we onze vragen tot bij de Europese commissie konden brengen. En vandaag breng ik dit hier in, in deze viering als een voorbeeld van mijn zoektocht naar die God die vraagt om gerechtigheid, om een menswaardig leven voor al zijn Schepselen. Mag het u op uw manier bemoedigen om met de oproep van Amos aan de slag te gaan, niet omwille van onszelf maar omwille van de wereld, Gods wereld.
Jezus zou later de woorden van Amos oppikken en ons de belofte meegeven. Zoek en gij zult vinden. Klop en er zal opengedaan. Laten we dus blijven zoeken en blijven kloppen…

Amen.

7 maart 2020

ds. Eefje van der Linden, Vormingsverantwoordelijk VPKB