2017.09.30 Zwaarden omsmeden tot ploegen

De toelichting werd gehouden door Annemarie Gielen.

Vrede zaaien en oogsten: een kwestie van handelen

Sinds haar oprichting werkt Pax Christi Vlaanderen - samen met verschillende partners - aan vrede, verzoening en rechtvaardigheid. Niet alleen in conflictgebieden, maar ook in eigen land. Een belangrijk richtsnoer hierbij is de Actieve geweldloosheid.

Aan vrede en rechtvaardigheid werken is in de eerste plaats oog hebben voor vormen van onrecht en geweld. We hoeven hiervoor niet ver over de grens te kijken: onrecht en geweld gebeuren hier, voor onze neus. Niet voorbijgaan aan het onrecht is dus een belangrijke vereiste om te kunnen doen wat het onderwerp is van deze avond: vrede zaaien en oogsten: een kwestie van handelen. “Laat je raken” heet één van onze werkmappen. Een prachtige oproep: daar begint het mee. Onrecht zien en het je aantrekken. De verontwaardiging is een noodzakelijke energiebron om tot handelen te komen. Als we ons niet laten raken, zijn we onverschillig, en dan gebeurt er niets. Naast onverschilligheid zijn er nog tal van obstakels op de weg naar het handelen. Angst is zo’n obstakel. Angst bekruipt ons en laat ons maar moeilijk los. Het is een gevoel dat zijn goede kanten heeft, uiteraard. Angst laat ons toe verschillende aspecten van een situatie te bestuderen: het doet ons even stilstaan bij wat er gaande is. Al gauw moeten we echter weer overschakelen naar het gevoel van vertrouwen om te kunnen handelen. Cynisme is nog zo’n obstakel. Ook daar ligt een gebrek aan vertrouwen aan de basis.

Gelukkig bestaan er heel wat manieren om ons te vormen en te versterken om tot vredesopbouw te komen. Wij zijn hier vanavond samen om te bidden en te reflecteren: dat is een belangrijke dimensie van Actieve geweldloosheid. De spiritualiteit heeft haar plaats in het vredeswerk: het is de brandstof die ons voedt. In de Actieve geweldloosheid spreekt men van vier facetten: er is de strategie, de visie, de methoden en er is de geest. Voor gelovige mensen is het gemakkelijker om de geest te onderhouden, omdat het stilzijn, het bidden, het mediteren behoort tot de gebruikelijke manieren om ons het geloof eigen te maken. Maar er bestaan uiteraard ook andere manieren om de geest te voeden: een natuurwandeling, een inspirerend boek, een betekenisvolle film of een ontroerend verhaal zijn even goede bronnen van kracht en motivatie. Marthe Dortel-Claudot en Pierre-Marie Théas lieten zich in 1945 inspireren door de Bergrede van Jezus van Nazareth toen ze de verzoeningsbeweging Pax Christi op gang brachten in Frankrijk en Duitsland.

De Actieve geweldloosheid is ook een strategie: het is een coherent geheel van studie en reflectie, van analyse, van overleg en dialoog, van planmatig werken en bijsturen. Het gaat dus niet om een eenzijdige handeling die slechts eenmalig wordt uitgevoerd. Wij krijgen wel vaker de reactie dat actieve geweldloosheid hetzelfde zou zijn als over je heen laten lopen, passief blijven of dromerig verlangen naar een wereld die niet bestaat. Geen van deze vooroordelen houdt steek. De actieve geweldloosheid is het omgekeerde: weldoordacht, to the point en ondernemend.

Welke actoren spelen in dit onrecht een rol? Ook dat ligt anders dan in klassieke diplomatie of conflicthantering. Wij kijken daarmee voorbij de direct betrokken partijen en zoeken naar andere instellingen, groepen, individuen, maar ook naar historische gebeurtenissen, sociologische fenomenen of zelfs tradities die onrecht teweegbrengen of in stand houden. Verschillende bronnen kunnen daarbij helpen, zoals rapporten, statistieken, media-artikels en getuigenissen.

Een belangrijke vraag in het ontrafelen van een situatie van onrecht is waarom deze actoren de rol spelen, die ze spelen: wat drijft hen, wat zijn hun onderliggende beweegredenen. Het is onmogelijk om van elke actor in detail en waarheidsgetrouw de drijfveren weer te geven. Maar we kunnen wel een poging hiertoe doen, door onszelf in zijn of haar schoenen te plaatsen, of te bedenken waarom een bepaalde traditie of denkwijze is ontstaan of in deze vorm voort bestaat. De beweegredenen zijn als wortels die onder de grond groeien; we schrijven ze dan ook onder de namen van de actoren. Deze beweegredenen noemen we de fundamenten. Het zijn deze fundamenten die ons zullen helpen om een actieplan op te stellen.

Wat willen we precies vragen met onze actie en hoe gaan we dat formuleren, zodanig dat we op zijn minst een antwoord krijgen? Hoe krijgen we bij voorkeur een antwoord dat een opening biedt naar een oplossing die voor alle partijen aanvaardbaar is? Hiervoor bestaan verschillende methoden, zoals die van Marshall Rosenberg en Pat Patfoort. Rosenberg noemt vier stappen: 1) zeg wat je gezien/waargenomen/ gehoord hebt, 2) vertel hoe jij je daarbij voelde, 3) benoem welke behoefte daarbij geschonden werd en 4) druk uit wat je dan wel zou willen. Patfoort stelt eveneens voor om te peilen naar je eigen behoeften (funderingen) die werden geschonden en om deze mee te delen vanuit een open houding. Beide manieren vragen inzicht en oefening, maar “oefening baart kunst”!

Het Rad om anders te leren kijken kan hierbij ook inspiratie bieden. Het rad werd ontwikkeld door een Belgisch echtpaar, Isabelle en Bruno Eliat, verbonden met de vzw Sortir de la violence. In de methode van het rad wordt afgestapt van een zwart-witsituatie, en neem je aan dat zowel de ander als jijzelf fouten heeft gemaakt of bepaalde zaken niet echt respectvol heeft verwoord. Daardoor groeit het besef dat zowel jijzelf als de ander goede en minder goede kanten heeft. Men begint dan best een gesprek met de goede dingen die men heeft waargenomen bij de ander om vervolgens stil te staan bij de eigen tekortkomingen. Door het gesprek zo te starten, ontstaat er ruimte voor luisterbereidheid over wat er is fout gelopen en bestaat de mogelijkheid om opnieuw verbinding te maken met de ander. Dialoog is immers: communiceren in verbondenheid met de ander.

Dat was in een notendop hoe de strategie, de visie, de methoden en de geest van de Actieve geweldloosheid werken. Ik wou dat toch nog maar even meegeven, alvorens dieper in te gaan op het thema van de huidige Vredesweek: Radicaal Samen #Liefdevolverzet.

Voor de Vredesweekcampagne van dit jaar kozen we voor een wat heikel probleem en een niet zo evidente insteek, namelijk de polarisering in onze eigen samenleving en liefde als antwoord. Niet dat vorige thema’s ook niet heikel waren: bij elke campagne raakten we onderwerpen aan waarbij de meningen in de samenleving sterk uiteenliepen. Maar bij het proberen benoemen van het onrecht in onze eigen samenleving, bleek het toch geen sinecure om de vinger op de wonde te leggen. Als betrokken partij - en dat zijn ook wij, medewerkers van Pax Christi, mensen –voelden wij ons toch wat ongemakkelijk. Want het is niet zo simpel om een campagne op te zetten waarbij je zelf ook behoort tot de ‘doelgroep’. Polariseren wij niet allemaal?

OK, niet akkoord gaan met iemands mening is helemaal niet erg. Maar soms wordt een meningsverschil een conflict. En vaak plaatsen we bij een conflict spontaan een muur tussen de ander en onszelf, waardoor verbonden communicatie onmogelijk wordt. Als we ons gelijk niet halen, zoeken we het slechte, het valse in de ander, en zien we enkel het goede en het waarachtige in onszelf. Als het conflict verder aansleept, zijn we in staat om de ander te reduceren tot louter slechte eigenschappen, tot iets wat de moeite niet meer waard is, dat zelfs mag ‘vernietigd’ worden.  Die tweedeling gebeurt momentaan: die muur staat daar plots. Ik heb er ook regelmatig last van. Dat is het moment waarop je een keuze kunt maken: de polarisering laten verdergaan, de muur hoger optrekken, of: kiezen voor een opening, bereid zijn om te luisteren naar de diepere beweegredenen of argumenten van de ander en van mezelf. Dat is de basishouding van wat wij de Actieve Geweldloosheid noemen. Die geweldloosheid vertrekt van een fundamenteel respect voor elke mens. En het is dat respect dat een broertje (of zusje) is van de liefde waar we het vandaag over gaan hebben.

Afgelopen weekend las ik toevallig de volgende tekst, die door een personage uit een roman wordt geciteerd als komende uit de memoires van Dmitri Sjostakóvitsj, de componist die leefde in de periode van de Stalin-terreur: “Iedereen leek zich zorgen te maken over wat er met de liefde zou gebeuren. Ik denk dat het altijd zo zal blijven, het is altijd net of de dagen van de liefde zijn geteld.”

Eén van de sprekers op de Staten-Generaal van de Liefde, vorige week donderdag, was Mohamed El-Bachiri. Hij hield enkele maanden na het overlijden van zijn vrouw Loubna tijdens de aanslag op de metro in Maalbeek een krachtig pleidooi voor de liefde als tegengif tegen de haat. Zijn ideeën staan uitgeschreven in het boek ‘Jihad van de liefde’, opgetekend door David Van Reybroek. Ik moet u misschien niet meer vertellen dat het woord jihad een veel te negatieve connotatie heeft gekregen doordat bepaalde geweldenaars dat woord enkel plaatsen in een context van haat en destructie. Jihad betekent gewoon een krachtig streven naar iets, en dus kan dat ook gelden voor de liefde of voor de vrede. Mohamed pleitte voor het respecteren van universele, humane waarden, voor het luisteren naar je hart, maar ook voor het versterken van de spirituele dimensie van het mens-zijn.

Hoe kunnen we nu dat alles plaatsen in een maatschappelijke context?

Wij stellen in onze campagnetekst het volgende vast: we merken dat mensen snel klaar staan met een moreel oordeel en daar morele opdelingen aan koppelen. Zoals ik hoger al zei: iemand met een andere mening of levenswijze wordt daardoor al snel onwaardig, ja zelfs slecht.

De Vredesweekpartners verzetten zich tegen het beschuldigen van hele bevolkingsgroepen voor zaken die mank lopen in de wereld. Wij verzetten ons tegen het feit dat groepen tegen elkaar worden opgezet vanuit rancune. Wij verzetten ons tegen simplistisch wij-zij-denken.

Wij roepen iedereen in onze samenleving op om zich niet uit elkaar te laten spelen, om zich niet terug te trekken in de ‘eigen groep’ en de onderlinge solidariteit te versterken. Mensen met andere overtuigingen zijn geen ‘probleem’: zij maken de kern uit van een sterke democratie en samenleving.

Wij kunnen de maatschappelijke uitdagingen die op ons afkomen niet alleen aan, ook niet met het ‘groepje’ waartoe wij toevallig behoren. Mensen zijn geen eilanden. Hoe verschillend mensen ook zijn, er zijn altijd raakvlakken te vinden die kunnen leiden tot verbinding en aanzetten geven tot samenwerking.

Deze liefde slaat bruggen tussen mensen. Zo kunnen wij opkomen voor maximale ontwikkelingskansen voor elk individu en zo nodig onrecht aankaarten. Deze liefde is het fundament om samen de huidige uitdagingen van ons samenlevingsmodel aan te pakken en geweldloos te strijden voor een rechtvaardiger en vreedzamer wereld. Ze is de bron van ons verzet.

 

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

Oktober 2017
M D W D V Z Z
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen