2013.05.11 Koning Salomo

De toelichting werd gehouden door Lea Verstricht.

Tent of tempel? (1 Kon 8,6.10-13)

De Heer lijkt thuisgekomen. Het volk dat hij aanhoorde toen het in Egypte verging onder de ellende, heeft hij een land beloofd. Daar aangekomen was het nog even zoeken naar juiste verhoudingen en organisatievormen. Maar met de bouw van de tempel, en het paleis voor koning Salomo, lijkt de belofte voltooid. Het volk is thuisgekomen, en God wil bij hen wonen.

Drie punten wil ik bespreken:

- Wolk

- De duisternis en het geheimzinnige

- Het meerduidige leven.

1. De wolk

Fascinerend toch, die ark, die al eeuwen meegedragen wordt, die gebouwd is volgens voorschriften van Jahweh, en het volk doorheen allerlei tochten heeft begeleid als een God die hen altijd nabij was, krijgt nu een vaste stek. Nadat de priesters de ark op de daarvoor bestemde plaats hadden gezet, vult het hele heiligdom, de meest intieme plaats, zich in een wolk, in een duisternis, zodat het onmogelijk is voor de priesters daar een dienst te doen.

We zouden die wolk al vlug kunnen interpreteren als een wil van God om afstand te houden, of nog: als een woede van God dat hij is opgesloten in een tempel. Maar dat zou een te vlugge interpretatie zijn. Enerzijds omdat Jhwh aan David had beloofd dat zijn opvolger een tempel zou mogen bouwen ter ere van Hem. Die tempel zat dus mee in het plan van God en zijn volk. En ook de wolk zelf is niet nieuw in het bijbelse verhaal. We hebben ze eerder al ontmoet in het verhaal van het volk ergens in de woestijn, toen God zich ophield op de berg Sinai, en daar met Mozes plande hoe het nu verder zou gaan met die troep gevluchte slaven. Terwijl het volk zijn tenten opsloeg om even aan de voet van de berg te verblijven, hulde de berg zich in een donkere wolk, omdat Jhwh zich daar ophield. Chaim Potok, die in zijn boek Omzwervingen het verhaal van het joodse volk vertelt, interpreteert die wolk als een niet weten waar het over gaat. We worden geconfronteerd, zegt hij, met het bovennatuurlijke, of met een puinhoop van verkeerd uitgepakte literaire creativiteit, of waarschijnlijk met beide. De gebeurtenissen, gehuld in een wolk, spelen zich af achter de woorden. Taal en verhaal zijn niet toereikend om wat gebeurt te vatten. Potok merkt namelijk op dat het verhaal dat volgt vol zit met tegenstrijdigheden, onafgewerkte fragmenten, onnauwkeurigheden, versplinterde herhalingen, enzovoort. Zo wordt dat lange ogenblik in de woestijn verteld. Het wordt ook voor de lezer niet duidelijk wat er juist gebeurde. Maar een ark werd er wel gebouwd, om de stenen tafelen, die door God aan Mozes waren gedicteerd en door Mozes uitgekapt, mee te dragen, als een teken van Gods wil en aanwezigheid bij het volk dat onderweg was. Als een teken van het verbond dat Jwhe met zijn volk sloot in de woestijn. We hadden nog al zo’n tekenen ontmoet. De regenboog (ook na een periode van wolken), de besnijdenis bij Abraham, en nu dus de 10 geboden in de ark.

Wanneer die ark in de tempel wordt geplaatst, en de tempel zich met een wolk vult is dat dus geen teken dat God niet graag in die tempel woont, maar het heilige, het meest intieme hult zich graag in een wolk en in duisternis. Die wolk mochten we trouwens eergisteren nog beluisteren in het verhaal van de hemelvaart van Jezus; ook hij wordt door een wolk onttrokken aan onze ogen.

2. De duisternis, het geheim

De duisternis maakt dat we niet te dicht bij kunnen komen, dat zelfs priesters hun werk niet meer kunnen doen. De heiligheid van God die het hele heiligdom vult laat niet toe dat dingen gewoon hun gang blijven gaan, dat mensen bepalen wat en hoe. De afstand dient bewaard te worden, en dat heeft vaak te maken met iets geheimzinnigs. Het geheim respecteren, dat is wat hier gevraagd wordt. Ook al bouwen we een tempel, God die daarin woont, kunnen we ons niet toe-eigenen, God is niet van ons. Ook al vieren we prachtige liturgie, als die het geheim niet bewaart, zijn we niet goed bezig.
Het woord geheim betekent: wat tot het huis behoort en voor anderen verborgen is. Het is de plek waarin we wat en wie ons dierbaar zijn samenhouden, koesteren, bewaren, beschermen. Geheim heeft dus alles te maken met intimiteit, (wat het meest  naar binnen gelegen is). En het eigene aan het geheim is dat het eigenlijk niets zegt over het wat (de inhoud), of het waarom (reden), of over het hoe (de vorm), maar enkel over DAT. We weten van elkaar dat, maar gelukkig weten we grotendeels niet wat of waarom. Nochtans, en misschien juist daarom ontstaat er ook zo’n verlangen om te weten hoe het zit bij de andere, zoals dat jongetje in de roman Tuinfeest van Gyorgy Konrad zich afvraagt of anderen ook gelijklopende geheimen hebben. Ook dat verlangen te weten hoe het zit met het geheim van de anderen is ondertussen vermarkt, bijvoorbeeld in de reality-TV, maar, zo waarschuwt Kundera: wanneer een privégesprek bij een glas wijn openlijk op TV komt, betekent dat dan niet dat de wereld in een concentratiekamp veranderd is? Trouwens, zo weten we eigenlijk al langer, het geheim is voor het publiek weinig interessant, want zeer snel banaal. Het geheim beschermt de mens tegen banalisering, tegen toe-eigening en slavernij.

Dit alles maakt het er niet eenvoudig op. Niet alles is geheim. Bonhoeffer wijst er bijvoorbeeld op dat het belangrijk is het heilige niet te profaniseren, en de wereld niet te sacraliseren. Twee vragen leg ik hier daarvoor in het midden: 1) wat mogen we niet verliezen? (is veel fundamenteler dan de engagementsvraag: wat moeten we doen?) en 2) waar wordt het geheim aangetast en gebanaliseerd? Ik laat de vragen hier onbeantwoord, maar ze kunnen voer zijn voor gesprek achteraf.

3. Het meerduidige leven

Ik leerde van Chaim Potok nog dat in de tempel die Salomo liet bouwen artistieke patronen en symbolen uit andere culturen veelvuldig verwerkt waren. Het volk van Israel had zijn architectuur te danken aan het samenrapen van elementen uit de omringende culturen. Zo komt in die tempel de hele omringende wereld bij elkaar. God woont in een huis dat het meerduidige leven vertegenwoordigt. Het doet mij de vraag stellen hoe wij onze kerken bouwen of inrichten. Ook wij huizen hier in een meerduidige omgeving. Hoe laten wij dit blijken in ons samenkomen en daarbuiten? Hoe leven wij met elkaar? En hoe bewaren wij daarin het mysterie dat God is? Het volk van Israel heeft lang in niemandsland rondgedoold, met een ark en de stenen tafelen daarin als het geheim dat hen verbond met God en met elkaar. Of we nu in tenten wonen, of tempels bouwen, wat echt belangrijk is, is dat we elkaars geheim respecteren, en daarom leven als vreemdelingen met elkaar, de meerduidigheid van het leven meenemen in wie wij zijn, in wat God met ons van plan is. Hoe weten wij wat God met ons van plan is? Ik denk dat dat te maken heeft met een leren zien of kijken naar de werkelijkheid. Ik geef als slot nog een inzicht mee hieromtrent dat ik leerde van Orhan Pamuk. In zijn boek Ik heet Karmozijn, beschrijft hij het leven van miniaturisten in de 15de eeuw. Door het levenslange turen naar details, vaak in slecht licht, werden zij na verloop van jaren wel eens blind. Voor hen was het leven in duisternis een geschenk van God die hen, voorafgegaan door jarenlange training, in de duisternis eindelijk de wereld liet zien, zoals God die zelf zag. Leven in duisternis als ultieme hoop of belofte, het klinkt mij wat raar in de oren, maar leven en jezelf weten in Gods nabijheid in de duisternis, het klinkt al helemaal anders. Dat zou ik niet willen verliezen. Dat mogen we niet laten banaliseren.

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

December 2017
M D W D V Z Z
27 28 29 30 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen